|
Alglerin Sudan Karaya Geçişi |
 |
|
Dilara Tunca tarafından yazıldı
|
|
Perşembe, 09 Nisan 2009 16:28 |
|
20
yıl öncesine kadar algler üzerine çalışan
bilim adamları bu çalışmalarını
ultrasütrüktürel yapılar üzerinden
gerçekleştirebiliyorken, günümüzde
“moleküller çağı” yaşanmaktadır.
Böylelikle çok sayıda evrimsel aşama ve geçiş
moleküler verilerin ışığında gözden
geçirilmiş ve yeniden düzenlenebilmiştir.
Yeşil
algler ve karasal bitkiler arasındaki bağlantı
biyologlar için evrimsel filogeninin henüz ortaya
çıkmadığı zamanlardan, yüzyıllar
öncesinden beri bilinmektedir. 1950 yılından itibaren
Chlorophyta (bir yeşil alg kladı) ve karasal
bitkilerin monofiletik bir grup olduğu yani ortak kökenden
türedikleri bilinmektedir. Günümüzde ise fosil
verileri ve morfolojik verilerle birlikte, ribozomal DNA küçük
alt birimi (18S rDNA) ve organel genomlarıyla yapılmış
olan moleküler çalışmalarla elde edilen veriler
kullanılmaktadır. Bu veriler, tüm alglerin (sucul ve
karasal) ve sucul yeşil alglerden köken almış
olan karasal bitkilerin evrimsel bağlantılarını
gösteren kladogramlarla* ortaya konmuştur.
Yapılan
çalışmalara göre yeşil alg soyu bir buçuk
milyar yıl öncesinde ortaya çıkmıştır
ve karasal bitkilerin bu soydan ayrılması 425–490
milyon yıl önce meydana gelmiştir. Yeşil algler
iki büyük soy şeklinde evrimleşmiştir.
Bu
soylardan birisi, yeşil algler olarak bildiğimiz ve çoğu
algin dâhil olduğu “chlorophyte” kladıdır.
Bu klada kamçılı yeşil birhücreliler ve
koloniler (örn. Chlamidomonas ve Volvox),
flamentli dallı (örn. Chladophora) ve dalsız
formlar (örn. Oedogonium), yeşil su yosunları
(örn. Ulva), çok sayıda karasal alg (örn.
Chlorella), karasal epifitler (örn. Trentopohlia),
ve çok sayıda fikobiyont (örn. Trebuxia)
dâhildir.
Diğer
soy, “charophyte” kladı, daha az sayıda yeşil
algi barındırır, bunlardan bazıları oldukça
yaygındır (örn. Spirogyra, Chara). Bu
klad beş küçük ve birbirinden uzak yeşil
alg grubunu barındırır ve bunlardan birisi de
bildiğimiz karasal bitkilere öncüllük etmiştir.
Embiyophytelerin
atalarının karaya geçişleri, yeşil plastid
taşıyan soyun çok sayıda yaptığı
geçişlerden yalnızca birisidir. Bilinen karasal
soyların bir kladogramla haritalanması karasal ortamlarda
yaşayacak şekilde evrimleşmenin yaygın olarak
görüldüğünü ve filogenetik olarak
sınırlanmadığını göstermektedir.
Karasal yeşil alglere, karasal bitkilere de içine alan en
az altı klada rastlanır. Bilinen tüm karasal alglerin
ve karsal bitkilerin sucul ataları olduğu görülmüştür.
Bu
tip evrimsel dallanmaların büyük ekolojik değişimlerle
eşzamanlı olarak gerçekleştiği jeolojik ve
paleontolojik kayıtlarla da ortaya konmuştur. Çevresel
baskıların şiddetlendiği dönemlerde meydana
gelen yoğun seçilim baskıları canlıların
çeşitlenmesinde itici bir güç olmuştur.
Peki, su yosunlarının karasal habitatlara
yerleşebilmelerini sağlayan doğal seçilim
baskıları hangi çağda ve ne şekillerde
ortaya çıkmıştır? Karada yaşayan
en eski damarlı bitki fosili Cooksonia’ya Silüriyen
katmanlarında rastlanmıştır. Bu çağ
suların gelgitlerle çekildiği bir dönemdir.
Suların bu şekilde çekilmesi kıyılarda
alglerin kuruluğa ve diğer uç koşullara (aşırı
sıcak, aşırı tuzluluk gibi koşullarda
yaşayabilen alg türleri günümüzde de
yaşamlarını sürdürmektedirler) dayanabilecek
şekilde seçilmesine neden olurken, çeşitli
lagünlerin ve bataklıkların da yeni habitatlar
oluşturmasına izin vermiştir. Bu seçilim
baskıları bitkisel evrimin yeni bir yola girmesine yol
açmıştır. Silüriyen’den itibaren
karasal bitkiler, karasal hayvanların da ortaya çıkışıyla
birlikte yeni tozlaşma yöntemlerine adapte olarak hızla
çeşitlenmeye başlamıştır.
*
Kladogramlar moleküler ve morfolojik verilerin sonucunda canlı
gruplarının birbirleriyle olan evrimsel ilişkilerini
zaman ve yakınlık bakımından ortaya koyan
şemalara verilen addır. Bu şemalar genellikle eldeki
verilerle yapılan maksimum benzerlik analizi ve maksimum
parsimoni analizleri sonucunda ortaya çıkarılırlar.
Klad ise bu haritalar üzerindeki herhangi bir monofiletik gruba
verilen genel addır.
LEWIS, L. A., McCOURT, R.M.
2004. Green algae and the origin of land plants, American Journal
of Botany 91: 1535–1556.
CHAPMAN R.L., BUCHEIM, M.A.
1992. Green algae and the evolution of land plants: inferences from
nuclear-encoded rRNA gene sequences, BioSystems 28: 127–137.
MCCOURT,
R. M. 1995. Green algal phylogeny. Trends in Ecology and Evolution
10: 159–163.
PELT, J.M., MAZOYER, M., MONOD, T., GIRARDON, J. 1999.
Bitkilerin En Güzel Tarihi, Yaban Yolculuk, 15-40, İş
Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
|
|
Son Güncelleme ( Cumartesi, 09 Mayıs 2009 10:48 )
|